طولانی‌ترین قنات جهان، شاهکاری در دل کویر یزد

 استان یزد به‌واسطه قرارگیری در قلب فلات مرکزی ایران از دیرباز با کمبود منابع آب روبه‌رو بوده است، اما گذشتگان این سرزمین با تکیه بر دانش بومی، خلاقیت و درک عمیق از طبیعت، راهکارهایی ماندگار برای مدیریت آب ابداع کرده‌اند و قنات زارچ یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های این ابتکار تاریخی است که قرن‌ها نقش حیاتی در تأمین آب شرب، کشاورزی و شکل‌گیری سکونت‌گاه‌های انسانی ایفا کرده است.

این قنات با طول قابل توجه و قدمتی چند صدساله نه‌تنها یک سازه آبی، بلکه یک میراث فرهنگی زنده محسوب می‌شود که روایتگر سبک زندگی، تلاش و هوشمندی مردمان کویر است و مسیر طولانی قنات، چاه‌های متعدد، شیوه هدایت آب و حفظ شیب طبیعی زمین، همگی نشان‌دهنده مهندسی دقیق و تفکری پیشرفته در زمان خود بوده‌اند، دانشی که بدون فناوری مدرن و تنها با تجربه و محاسبات سنتی به دست آمده است.

امروزه قنات زارچ می‌تواند به‌عنوان یکی از جاذبه‌های مهم گردشگری تاریخی و علمی استان یزد معرفی شود، اثری که ظرفیت جذب گردشگران داخلی و خارجی، پژوهشگران و علاقه‌مندان به تاریخ، معماری و محیط‌زیست را دارد و معرفی مناسب این قنات می‌تواند نقش مؤثری در توسعه گردشگری پایدار، افزایش آگاهی عمومی و حفظ این میراث ارزشمند برای نسل‌های آینده داشته باشد.

قنات زارچ تنها یک مسیر انتقال آب نیست، بلکه سندی زنده از خرد، صبوری و خلاقیت انسان در مواجهه با طبیعت سخت کویر است. معرفی گسترده و اصولی این اثر تاریخی به مردم و مسافران، گامی مهم در پاسداشت میراث نیاکان و تقویت جایگاه استان یزد به‌عنوان مهد تمدن و مهندسی سنتی ایران خواهد بود.

قدیمی ترین و طولانی ترین قنات در سطح جهان، به نام “قنات زارچ” در استان یزد واقع شده است و این قنات با طول بیش از ۱۰۰ کیلومتر و تعداد چاه‌های ۲۱۱۵ حلقه، سابقه ای بیش از ۳۰۰۰ سال در کشور دارد.

قنات زارچ می‌تواند به‌عنوان یکی از جاذبه‌های مهم گردشگری تاریخی و علمی استان یزد معرفی شود، اثری که ظرفیت جذب گردشگران داخلی و خارجی، پژوهشگران و علاقه‌مندان به تاریخ، معماری و محیط‌زیست را داردیکی از ویژگی های قنات زارچ مقطع مربعی آنها است که قدمت حفر آن به زمان زرتشتیان بر می گردد و تا نیم قرن پیش هم آبدهی قنات زارچ بیش از ۱۵۰ لیتر در ثانیه بود اما به دلیل حفر بی‌رویه چاه‌های عمیق و نیمه عمیق در حریم آبی قنات، آبدهی آن به شدت کاهش یافته است.

مظهر این قنات در شهر زارچ واقع شده و دارای سه شاخه یا تونل زیر زمینی جدا از هم است که تونل های آن؛شیرین، شور و ابراهیم خویدکی نام دارد. البته دو شاخه‌ شیرین و ابراهیم خویدکی، شاخه‌های خشک شده قنات زارچ هستند و هم‌ اکنون تنها شاخه شور به طول ۷۲ کیلومتر آبدهی دارد که آبدهی این شاخه در بالادست قنات ۶۰ لیتر در ثانیه بوده اما در مظهر قنات ۲۸ لیتر در ثانیه است.

استان یزد با بناهای متعدد مذهبی، بقعه، مساجد، حسینیه ها، زیارتگاه‌های مهم زرتشتیان، خانه های تاریخی، آب انبارها، باغ های تاریخی، بادگیرها و بازارچه ها مختلف گنجینه ای از هنر، فرهنگ و تمدن ایرانی محسوب می شود.

یزد با عناوین نخستین شهر خشت خام و پس از ونیز به عنوان دومین شهر تاریخی جهان، شهر بادگیرها، کار و کاریز و کاهگل، دارالعباده، دارالعلم و دارالعمل، حسینیه ایران، شهر دوچرخه ها، شهر شیرینی، قنات، قنوت و قناعت لقب گرفته است.

استان یزد در کنار استان های فارس و اصفهان به عنوان مثلث طلایی گردشگری ایران، مقصد نخست گردشگران خارجی است و این مهم، گردشگری را به عنوان یکی از محورهای توسعه استان قرار داده است.

مرکز شهرستان زارچ با ۲۰ هزار نفر جمعیت در ۱۵ کیلومتری شهر یزد قرار دارد.

مهر