پ٫ فروردین ۳۰ام, ۱۴۰۳

کهن‌ترین شاهکار معماری اسلامی

مسجد الاقصی و قبه الصخره کهن‌ترین شاهکار معماری اسلامی و بلندترین بارگاه و بقعه دربیت المقدس است که در نهایت کمال باقی ماند.

بیت المقدس (حرم شریف) با مساحتی در حدود ۱۴۴ هزارمتر مربع، شامل سه مسجد قبه الصخره، مسجد الاقصی، مسجد عمر می‌باشد. همچنین در کنار این مساجد ۲۰۰ اثر تاریخی قرار دارد.

کهن‌ترین شاهکار معماری اسلامی

قبه الصخره:
کهن‌ترین شاهکار معماری اسلامی و بلندترین بارگاه و بقعه در حرم شریف است که در نهایت کمال باقی مانده است.
نقشه معماری قبه الصخره برگرفته از نوع متمرکزی از معماری در دنیای مسیحیت است. این نقشه هشت ضلعی، شامل یک هشت‌گوشه است که دو هشت‌گوشه باز استوار بر ستون‌ها را در بر می‌گیرد. بر فراز این‌ها قبه‌ای روی ساقه‌ای بلند و دایره شکل بنا شده است. این معماری نمایشگر کاری زیباست که به نوعی تکامل یافته معماری بیزانس محسوب می‌شود.

کهن‌ترین شاهکار معماری اسلامی
ابن عبدربّه در سال ۹۱۳ میلادی از جزئیات بیشتری پیرامون قبهالصخره سخن گفته است: گنبد را با ۳ هزارورق سربی پوشانده و بر این ورق‌ها، ۱۰ هزارو ۲۱۰ صفحه برنجیِ طلا کاری نصب شده است.

کهن‌ترین شاهکار معماری اسلامی
نام معمار قبه الصخره مشخص نیست، بی‌شک می‌توان گفت کارگران عرب و رومی با نظارت دو نفری که نامشان در ماجرای ساخت قبه الصخره آمده، «رجاء بن حیات» و «یزیدبن سلام» در خلق این بنا دست داشته‌اند.
اعراب مسلمان در ساخت این بنا، هنر صنعتگران مصری، سوری، یونانی و ایرانیِ تحت فرمانروایی خود را گرفتند و به هم پیوند زدند و هنری به نام «هنر اسلامی» را ابداع کردند.
قبه الصخره، نخستین نمونه ازمسجد‌هایی است که به علت فاصله گرفتن از سادگی ساختمان و بی‌پیرایگی ـ که ویژگی مساجد پیش از آن بود ـ از سایر مساجد متمایز شده است.

کهن‌ترین شاهکار معماری اسلامی

نگاهی به قسمت بالای بنا نشان می‌دهد که تمام فضا به وسیله گنبد فرا گرفته شده است، امری که حالت روحانی محیط مسجد را فزونی می‌بخشد. این گنبد، از درون دارای دو پوشش چوبی است. گنبد کنونی که به جای گنبد اولیه در قرن دوازدهم بنا شده، به احتمال بسیار از همان زمان زراندود بوده است. ابن فقیه که گنبد را در سال ۹۰۳ میلادی دیده است، می‌گوید: «گنبدی روی گنبدی (گنبد دوپوش) است و بر آن ورق‌های سرب و مس، پوشیده از طلا کار شده است».
طاق (رواق)‌های نعل اسبی از ممیزات معماری اکثر مساجد عصر اموی است، که در قبه الصخره به کاررفته است.
نقش مایه غالب طاق‌های قبهالصخره، که به صورت نباتات، درختان و جام‌های جواهر نشان متجلی شدِ، نماد پیروزی مسلمین، معبد سلیمان و بهشت تفسیر کرده‌اند.

مسجد الاقصی:

بسیاری فکر می‌کنند که مسجدالاقصی، همان مسجدی ست که گنبدی طلایی رنگ دارد و معمولا در عکس‌ها و پوستر‌هایی با مضمون دفاع از قدس و فلسطینیان دیده می‌شود، اما مسجد الاقصی، آن مسجدی ست که گنبدی سبز رنگ دارد و تاریخ ساخت آن به قرن‌ها پیش بازمی گردد.

کهن‌ترین شاهکار معماری اسلامیمسجد الاقصی شامل منطقه‌ای است مستطیل شکل در جنوب شرقی شهر قدس که دور تا دور آنرا دیوار در برگرفته واین دیوار‌ها هم در داخل دیوار‌های بخش قدیمی شهر قدس قرار گرفته اند.

کهن‌ترین شاهکار معماری اسلامی
بنای مسجد الاقصی ترکیب بسیار سنجیده‌ای دارد که تمام جزئیات و دقایق آن در طراحی و تعیین اندازه‌ها چنان بدقت محاسبه شده است که بیشترین تاثیر را بر بیننده می‌گذارد؛ به ویژه آن که می‌توان این بنا را در عین مستقل بودن ترکیبی از معماری‌های بیزانسی، رومی و حتی یونانی دانست. به عبارت ساده تر، معماران این مسجد، تاریخچه معماری انسان را در دل این اثر به یادگار گذاشته اند.

کهن‌ترین شاهکار معماری اسلامی

در قسمت جنوبی و وسط مسجدالاقصی، یک گنبد بلند و بزرگ وجود دارد و در زیر آن، محراب باشکوه مسجد به نقش و نگار بسیار عالی تزئین شده و کتیبه‏‌ای‏ دارد که نشان می‌دهد صلاح‏‌الدین در سال ۵۸۳ هجری این محراب را بنا کرده است و در همین جا منبری وجود دارد که از بهترین چوب‌ها که در آن با عاج و صدف‏ منبت‏‌کاری شده و نهایت درجه‌ی حیرت‏ انگیزی را برمی‌انگیزد، ساخته شده است. از کتیبه‏‌ای که در این منبر‏ موجود است، معلوم می‌شود که این منبر در سال ۵۶۴ هجری ساخته شده و شیشه‏‌های پنجره‏‌های بالای محراب آن متعلق به قرن ۱۶ میلادی است.

کهن‌ترین شاهکار معماری اسلامی

این منبر در سال ۱۹۹۶ در یک آتش‌سوزی از بین رفت؛ و در پایان ۲۱ آگوست ۱۹۶۹ مسجدالاقصی توسط «مایـکل روهان» به آتش کشیده شد؛ رژیم صهیونیستی اعلام کرد او یک مسیحی مجنون است، اما برخی منابع معتقد بودند او یهودی است. در این آتش‌سوزی، آسیبی به قبهالصخره نرسید، اما در مسجدالاقصی، منبر صلاح‌الدین ایوبی و بسیاری کتاب‌ها و دیوار‌ها در آتش سوخت. «مایـکل روهان» هم پس از مدتی بستری در تیمارستانی در عکا، بدون اینکه محاکمه شود به کشورش (استرالیا) بازگردانده شد!

صداوسیما

 

درباره نویسنده