یافته‌های جدید، باور‌های پیشین مبنی بر محدود بودن لایه‌های تپه به دوران تاریخی را به چالش کشید. تیم باستان‌شناسی به سرپرستی حمزه قبادی‌زاده، موفق به کشف معماری برجا متعلق به دوره «مس‌وسنگ جدید» بر روی بستر سنگی تپه شد که شامل دیوار و کف‌های کوبیده شده است.

قبادی‌زاده گفت: این کشف، نخستین بخش مستند و مطمئن از معماری دائمی در این تپه است و ثابت می‌کند که این مکان صرفاً یک اردوگاه موقت نبود، بلکه مرکزی برای سکونت دائمی هم‌زمان با فاز‌های متأخر گاه‌نگاری پیش‌ازتاریخ دره بود.

کاوش‌ها منجر به شناسایی مجموعه‌های سفالی شد که تپه را در گاهنگاری پیش‌ازتاریخ منطقه زاگرس جای می‌دهد. قطعات سفال متعلق به دوره‌های نوسنگی متاخر و مس‌وسنگ قدیم (حدود ۵۳۰۰ تا ۴۳۰۰ پیش از میلاد) نشان می‌دهد که استقرار روستایی در این نقطه از حدود هفت هزار سال پیش آغاز شده است. همچنین پیدا شدن سفال‌های دوره آغاز ایلامی، خرم‌آباد را به شبکه‌های ارتباطی کهن و گسترده غرب ایران پیوند می‌دهد.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان هم این نتایج را تحول‌آفرین دانست و اعلام کرد که اهمیت این محوطه حتی به فراتر از نخستین سکونتگاه‌های روستایی باز می‌گردد.

عطا حسن‌پور افزود: بررسی‌های سطحی توسط متخصصان دوره پارینه‌سنگی در دو سال اخیر تأیید می‌کند که صخره آهکی طبیعی قلعه و حریم آن توسط شکارچی-گردآوران دوره‌های پارینه‌سنگی میانه و جدید مورد استفاده قرار می‌گرفت.

وی گفت: یافته‌های پیش‌ازتاریخ در تپه قلعه فلک‌الافلاک نشان می‌دهد که ساکنان پیش‌ازتاریخ دره خرم‌آباد از غارها، پناهگاه‌های صخره‌ای و همچنین تپه و صخره زیر قلعه به عنوان یک زنجیره از سکونتگاه‌ها برای مقاصد مختلف استفاده می‌کردند. وجود صخره به عنوان پناهگاه و دسترسی مستقیم به آب گوارای چشمه گلستان در پای تپه، این مکان را به کانون فعالیت‌های انسانی برای حداقل ۵۰ هزار سال تبدیل کرده است.

حسن پور یاداوری کرد که طرح جامعی برای «آزادسازی» حریم بصری قلعه و ایجاد یک مسیر یکپارچه گردشگری در حال اجراست.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان گفت: ارسال نهایی این پرونده به یونسکو لحظه‌ای کلیدی در دیپلماسی فرهنگی ماست. این اقدام، قلعه را به لحاظ فیزیکی و فرهنگی به غار‌های پیش‌ازتاریخ و قلب بافت تاریخی خرم‌آباد پیوند می‌زند و فصلی نو از تداوم فرهنگ‌های پیش از تاریخ در زاگرس را به نمایش می‌گذارد تا هویت لرستان را به عنوان سرزمین پیش از تاریخ تثبیت کند.